Zgodnie z treścią art. 161 kodeksu pracy pracodawca jest obowiązany udzielić pracownikowi urlopu w roku kalendarzowym, w którym pracownik uzyskał do niego prawo.

Kto ma prawo do urlopu

Zgodnie z art. 153 § 1 Kodeksu pracy, pracownik podejmujący pracę po raz pierwszy, w roku kalendarzowym, w którym podjął pracę, uzyskuje prawo do urlopu z upływem każdego miesiąca pracy, w wymiarze 1/12 wymiaru urlopu przysługującego mu po przepracowaniu roku.

Gwarantuje to pracownikowi prawo do urlopu z upływem każdego przepracowanego miesiąca, i może z niego skorzystać dobrowolnie, jednakże termin urlopu należy skonsultować z pracodawcą, gdyż zależy od jego decyzji, bowiem pracownik ma prawo do urlopu, lecz udziela mu go pracodawca.

Urlopu wypoczynkowego udziela się w dniach, które są dla pracownika dniami pracy. Zgodnie z planem urlopów. Plan urlopów ustala pracodawca, biorąc pod uwagę wnioski pracowników i konieczność zapewnienia normalnego toku pracy.

Wymiar urlopu wynosi

• 20 dni - jeżeli pracownik jest zatrudniony krócej niż 10 lat,

• 26 dni - jeżeli pracownik jest zatrudniony co najmniej 10 lat.

Wymiar urlopu dla pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze czasu pracy ustala się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy tego pracownika, biorąc za podstawę wymiar urlopu określony powyżej; niepełny dzień urlopu zaokrągla się w górę do pełnego dnia.

W celu obliczenia wymiaru urlopu należy obliczyć okres zatrudnienia, od niego bowiem zależy prawo do urlopu i wymiar urlopu, wlicza się do niego okresy poprzedniego zatrudnienia, bez względu na przerwy w zatrudnieniu oraz sposób ustania stosunku pracy.

Do okresu pracy, od którego zależy wymiar urlopu, wlicza się z tytułu ukończenia:

1. z tytułu ukończenia zasadniczej lub innej równorzędnej szkoły zawodowej - przewidziany programem nauczania czas trwania nauki, nie więcej jednak niż 3 lata,

2. z tytułu ukończenia średniej szkoły zawodowej - przewidziany programem nauczania czas trwania nauki, nie więcej jednak niż 5 lat,

3. z tytułu ukończenia średniej szkoły zawodowej dla absolwentów zasadniczych (równorzędnych) szkół zawodowych - 5 lat,

4. z tytułu ukończenia średniej szkoły ogólnokształcącej - 4 lata,

5. z tytułu ukończenia szkoły policealnej - 6 lat,

6. z tytułu ukończenia szkoły wyższej - 8 lat.

Okresy te nie sumują się!

Urlop proporcjonalny

W roku kalendarzowym, w którym ustaje stosunek pracy z pracownikiem uprawnionym do kolejnego urlopu, pracownikowi przysługuje urlop:

1. u dotychczasowego pracodawcy - w wymiarze proporcjonalnym do okresu przepracowanego u tego pracodawcy w roku ustania stosunku pracy, chyba że przed ustaniem tego stosunku pracownik wykorzystał urlop w przysługującym mu lub w wyższym wymiarze,

2. u kolejnego pracodawcy - w wymiarze:

   1. proporcjonalnym do okresu pozostałego do końca danego roku kalendarzowego - w razie zatrudnienia na czas nie krótszy niż do końca danego roku kalendarzowego,

   2. proporcjonalnym do okresu zatrudnienia w danym roku kalendarzowym - w razie zatrudnienia na czas krótszy niż do końca danego roku kalendarzowego.

Wymiar należnego pracownikowi urlopu w danym roku kalendarzowym jest proporcjonalny do długości zatrudnieniu w tym roku. Jeżeli w zatrudnieniu były przerwy, to nie są one wliczane do wymiaru urlopu.

Wynagrodzenie za czas urlopu

Stosownie do brzmienia art. 172 kodeksu pracy za czas urlopu pracownikowi należy się wynagrodzenie w wysokości, jakie by otrzymał, gdyby w tym czasie pracował.
Zmienne składniki wynagrodzenia mogą być obliczane na podstawie przeciętnego wynagrodzenia z okresu 3 miesięcy poprzedzających miesiąc rozpoczęcia urlopu; w przypadkach znacznego wahania wysokości wynagrodzenia okres ten może być przedłużony do 12 miesięcy.

Odwołanie pracownika z urlopu

Co do zasady pracownikowi przysługuje prawo do corocznego, nieprzerwanego, płatnego urlopu wypoczynkowego, którego pracownik zrzec się nie może. Od zasady nieprzerwanego urlopu ustawodawca przewidział jeden wyjątek w art. 167 kodeksu pracy, pracodawca może bowiem odwołać pracownika z urlopu lecz tylko gdy obecności pracownika w zakładzie pracy wymagają sytuacje wyjątkowe, będące okolicznościami nieprzewidzianymi w chwili rozpoczynania urlopu.

Odwołanie pracownika z urlopu powinno być dokonane z takim uprzedzeniem, aby mógł on stawić się do pracy w wyznaczonym przez pracodawcę terminie. Jeśli pracownik nie wykona polecenia pracodawcy i nie przerwie urlopu naruszy obowiązki pracownicze i zajdzie przypadek nieusprawiedliwionej nieobecności w pracy.

Urlop bezpłatny

Za zgodą pracownika, wyrażoną na piśmie, pracodawca może udzielić pracownikowi urlopu bezpłatnego w celu wykonywania pracy u innego pracodawcy przez okres ustalony w zawartym w tej sprawie porozumieniu między pracodawcami.
Okres urlopu bezpłatnego wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze u dotychczasowego pracodawcy. Jednocześnie podczas pracy wykonywanej w czasie urlopu bezpłatnego na rzecz drugiego pracodawcy pracownik zachowuje u tego drugiego pracodawcy wszystkie uprawnienia pracownicze z tytułu świadczonej na jego rzecz pracy. Po powrocie pracownika z urlopu bezpłatnego pracodawca jest obowiązany zatrudnić go na tych samych warunkach jak przed rozpoczęciem urlopu.

Urlop na żądanie

Pracodawca jest obowiązany udzielić na żądanie pracownika i w terminie przez niego wskazanym nie więcej niż 4 dni urlopu w każdym roku kalendarzowym. Pracownik zgłasza żądanie udzielenia urlopu najpóźniej w dniu rozpoczęcia urlopu.

Urlop w okresie wypowiedzenia

Decyzja o wykorzystaniu przez pracownika urlopu w okresie wypowiedzenia umowy o pracę należy do pracodawcy bez względu na to, która ze stron wypowiedział umowę. Wymiar urlopu w okresie wypowiedzenia nie może przekroczyć wymiaru proporcjonalnego do okresu przepracowanego u tego pracodawcy w roku ustania stosunku pracy. Pracownik może odejść z dotychczasowego zakładu pracy z niewykorzystanym urlopem o ile na jego przyjęcie w taki sposób zgodzi się nowy pracodawca. Sytuacja taka stanowi, bowiem działanie na korzyść pracownika i stosownie do art. 300 kodeksu pracy jest dopuszczalna.

Ekwiwalent pieniężny za urlop

Zasadą jest, iż urlop winien być wykorzystany przez pracownika. Jednakże w przypadku niewykorzystania przysługującego urlopu w całości lub w części z powodu rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy pracownikowi przysługuje ekwiwalent pieniężny. Pracownikowi przysługuje ekwiwalent pieniężny za urlop wypoczynkowy wówczas, gdy wykorzystanie go stało się nierealne.

Pracodawca nie ma obowiązku wypłacenia ekwiwalentu pieniężnego w przypadku, gdy strony postanowią o wykorzystaniu urlopu w czasie pozostawania pracownika w stosunku pracy na podstawie kolejnej umowy o pracę zawartej z tym samym pracodawcą bezpośrednio po rozwiązaniu lub wygaśnięciu poprzedniej umowy o pracę z tym pracodawcą.

Przyjmuje się, że niedopuszczalne jest uzgodnienie przez pracownika i pracodawcę, że zamiast urlopu w naturze otrzyma ekwiwalent pieniężny w sytuacjach innych, niż wymienione w art. 171 kodeksu pracy. ,Jeśli jednak do takiej sytuacji doszło, to postanowienie takie jako mniej korzystne dla pracownika niż przepisy prawa pracy byłoby nieważne.

Prawo do ekwiwalentu powstaje w dniu rozwiązania albo wygaśnięcia stosunku pracy. Prawo to powstaje niezależnie od sposobu i przyczyny rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy, a więc nawet wtedy, gdy nastąpi to z winy pracownika.

Źródło: Opracowanie własne