Zakażenia pierwotniakami w jamie ustnej u dzieci są stosunkowo rzadkie, ale mogą występować, zwłaszcza w warunkach obniżonej odporności, niedostatecznej higieny, w tym higieny jamy ustnej, lub w rejonach o niskim standardzie sanitarnym. Do zainfekowania dochodzi przez kontakt ze śliną lub wspólne używanie sztućców.

Najczęściej izolowanym pierwotniakiem jest Entamoeba gingivalis – pełzak bytujący w płytce nazębnej i kieszonkach dziąsłowych, oraz Trichomonas tenax – spotykany w środowisku jamy ustnej z dużym nasileniem stanów zapalnych. U dzieci organizmy te mogą powodować wzmocnienie chorób przyzębia, nieświeży oddech i krwawienia z dziąseł. Zakażenia tymi pierwotniakami zwykle współistnieją z próchnicą lub przewlekłym stanem zapalnym dziąseł.

Diagnostyka opiera się na badaniu mikroskopowym lub metodach molekularnych. Leczenie polega na poprawie higieny, profesjonalnym oczyszczeniu zębów oraz (w cięższych przypadkach) zastosowaniu leków przeciwpierwotniakowych. Edukacja w zakresie higieny i kontrolne wizyty dziecka u stomatologa są kluczowe w zapobieganiu nawrotom.